Sektörün Dört Yıllık Erimesi
Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği (TASD) Başkanı Berke İçten, 2022-2025 döneminde sektörün hem üretim hem istihdam cephesinde ciddi bir erozyon yaşadığını rakamlarla ortaya koydu. İhracat adet bazında 377 milyon çiftten 187 milyon çifte, gelir bazında ise 1,3 milyar dolardan 1 milyar dolara geriledi. Aynı dönemde ithalat 43 milyon çiftten 76 milyon çifte yükselirken ithalata ödenen döviz 960 milyon dolardan 1,7 milyar dolara çıktı. Sonuç olarak 4-5 yıl önce 550 milyon dolar dış ticaret fazlası veren sektör, bugün 700 milyon dolar cari açık üretir hale geldi.
İstihdam tarafında tablo daha da keskin: 350 bin olan sektör çalışan sayısı 200 bine geriledi. İçten’e göre Türkiye, miktar bazında küresel ayakkabı üretiminde 6. sıradan 10. sıraya düştü. 2026’nın Ocak-Ağustos döneminde ihracat adet bazında yüzde 28,2, değer bazında yüzde 11,3 azalmaya devam etti. İçten, sektörün bu yılı en fazla 900 milyon dolarlık ihracatla tamamlayabileceğini, oysa gerçek potansiyelin 2 milyar dolarda olduğunu belirtti.
Dört Maddelik Destek Paketi
TASD’ın ekonomi yönetiminden talep ettiği destek dört başlıkta toplandı: Ayakkabı üretiminde kullanılan hammadde ve yan sanayi ürünlerinde ithalat vergilerinin sıfırlanması; emek yoğun sektörlere verilen 3.500 liralık istihdam desteğinin 6.000 liraya çıkarılması ve istihdamı koruma şartının kaldırılması; döviz dönüşüm desteğinin (ihracatçılara döviz gelirlerini TL’ye çevirdiklerinde sağlanan prim desteği) ayakkabı sektörü için yüzde 10’a yükseltilmesi; kayıt dışı üretimle daha etkin mücadele edilmesi. İçten, kayıt dışı üretimin yıllık 200 milyon çiftlik kapasiteye ulaştığını ve devlete her yıl en az 1 milyar dolar vergi ile prim kaybı yaşattığını savundu.
Uygulama Sorununa Dikkat Çekildi
İstanbul Sanayi Odası Başkanı Erdal Bahçıvan, yeni Orta Vadeli Program’ın sanayici beklentilerini kısmen dikkate aldığını ancak uygulamada ciddi aksaklıklar bulunduğunu söyledi. Bahçıvan’a göre döviz dönüşüm desteğinde masa başında alınan kararlarla sahadaki uygulama arasında belirgin bir uçurum var ve bu durum sanayicilerin motivasyonunu olumsuz etkiliyor. Ticaret Bakan Yardımcısı Özgür Volkan Ağar ise sektörün tasarım, markalaşma ve yüksek katma değerli üretim alanlarında potansiyel taşıdığını belirterek Bakanlığın pazar çeşitlendirme desteğini sürdüreceğini ifade etti.
