1. Bölüm: Borsa Kralı ve 1994 Krizi — Türkinvest

Videoyu YouTube’da izle → · Kanala abone ol →

Belgeselin yazılı metni

Videoyu izleyemeyenler veya okumayı tercih edenler için anlatımın tam metni, yedi bölüm hâlinde.

1. 1993: Fırtınadan Önceki Sessizlik

1993 yılı… Türkiye ekonomisi, tarihinin en büyük finansal krizlerinden birine doğru ilerliyordu. Ama henüz yaklaşan fırtınanın büyüklüğü tam olarak bilinmiyordu.

Başbakanlık koltuğunda Tansu Çiller vardı. Ekonomi yönetiminin etkili isimlerinden biri ise Hazine Müsteşarı Osman Ünsal’dı.

Hükümetin hedeflerinden biri faizleri hızla aşağı çekmekti. Yüksek kamu borçlanma maliyetlerini düşürmek amacıyla Hazine’nin borçlanma politikası üzerinde baskı artıyor, bazı ihaleler iptal ediliyordu. Fakat faizleri piyasa koşullarının ötesinde aşağı çekme çabası, sistemdeki dengeleri değiştirmeye başladı. Likidite dövize yöneliyor… Türk lirası üzerindeki baskı giderek büyüyordu. Türkiye, henüz farkında olmadan 1994 krizine yaklaşıyordu.

Fakat İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda başka bir hikâye yaşanıyordu.

2. Borsa Kralı Doğuyor

Bu hikâyenin merkezinde bir isim vardı. Nasrullah Ayan. Piyasaların ona taktığı isimle… Borsa Kralı.

1987’de Türkinvest AOG’yi kuran Ayan, kısa sürede sermaye piyasalarının en tanınmış isimlerinden biri hâline geldi. Aracı kurumlar satın aldı. Şirketlere ortak oldu. Borsada büyük pozisyonlar taşıdı. 1993’te Çelik Halat’ın kontrolünü borsadan hisse toplayarak ele geçirdi. Artık yalnızca hisse alıp satan bir yatırımcı değildi. Şirketlerin yönetiminde söz sahibi olan, dönemin en dikkat çekici borsa oyuncularından biriydi.

3. Doğru Tahmin, Yanlış Zaman

Ama Ayan’ın gözü yalnızca borsada değildi. Ekonomideki dengelerin bozulduğunu görüyordu. Faiz politikası… Kamu açıkları… Döviz üzerindeki baskı… 1993’ün ikinci yarısında yaklaşan krizin işaretlerini gördü.

Ayan’ın kendi piyasa hikâyesine göre, bu beklentiyle hisselerini azaltıp dolara yöneldi.

Fakat piyasa onu beklemedi. Borsa yükselmeye devam etti. Sattığı hisselerin bazıları çok güçlü prim yaptı. Dolar ise beklediği büyük hareketi bir türlü gerçekleştirmedi.

Krizi doğru öngörmüş olabilirdi… Ama zamanlaması erkendi.

4. Ocak 1994: Kriz Geliyor

Aylar geçtikçe yükselen borsayı dışarıdan izlemek daha da zorlaştı. Ve büyük kırılmaya çok az zaman kala pozisyonunu değiştirdi. Dolarlarını sattı. Yeniden hisse senetlerine döndü. Çelik Halat başta olmak üzere borsada yeniden büyük pozisyonlar aldı. Repo işlemleri ve finansmanla bu pozisyonlar destekleniyordu. Ayan yeniden borsadaydı. Fakat bu kez piyasanın yönü değişmek üzereydi.

1994, Ocak. Bir Amerikan doları yaklaşık 15 bin liraydı. Sadece birkaç ay sonra… 40 bin lirayı gördü.

Borsa endeksi ise Ocak zirvesinden Mart dibine yaklaşık yüzde 57 düştü.

Türkiye finans piyasalarında fırtına başlamıştı. Döviz yükseliyor… Faizler kontrolden çıkıyor… Borsa sert biçimde değer kaybediyordu.

5. 5 Nisan ve Türkinvest'in Sonu

5 Nisan 1994. Tansu Çiller hükümeti ekonomik istikrar paketini açıkladı. Ancak piyasadaki hasar çoktan büyümüştü.

Ve fırtınanın ortasında bir aracı kurum vardı: Türkinvest. Binlerce insan birikimini bu kuruma emanet etmişti. Nisan ayında Sermaye Piyasası Kurulu, karşılıksız repo işlemleri gerekçesiyle kurumun faaliyetlerini durdurdu. Dönemin haber ve kaynaklarında, yaklaşık 8 bin ile 11 bin arasında yatırımcının parasının içeride kaldığı aktarılıyordu. Bir dönem borsanın en güçlü isimlerinden biri olan Nasrullah Ayan’ın kurduğu yapı çökmeye başlamıştı.

13 Ocak 1995. Mahkeme Türkinvest’in iflasına karar verdi. İflas kararını onayan Yargıtay kararında, müşterilerin emanet bıraktıkları hisse senetlerinin rızaları dışında satıldığı ve bedellerinin kullanıldığı belirtildi. Türkiye sermaye piyasaları tarihinin en çok konuşulan aracı kurum olaylarından biri böyle yaşandı.

6. Sonrası: Ayan'ın Son Yılları

Ama Nasrullah Ayan’ın hikâyesi burada bitmedi. Yıllarca davalarla, alacaklılarla ve iflas süreciyle mücadele etti. Yıllar sonra borçların ödendiğini söyleyerek iflas kararının kaldırılması için mahkemeye başvurdu. Yaşadıklarını anlattı. Borsa tarihindeki tecrübelerini paylaştı. Ve kendi hikâyesini “Borsa Kralı” adıyla kitaplaştırdı.

2022 yılı… Türkiye sermaye piyasalarının bir dönemine damga vuran Nasrullah Ayan bir televizyon programına katıldı. Canlı yayın sırasında aniden rahatsızlandı. Kalp krizi geçirdi. Hastaneye kaldırıldı. Ancak kurtarılamadı. 2 Eylül 2022’de hayatını kaybetti.

Ardında büyük başarıların… Büyük risklerin… Büyük kayıpların… ve Türkiye sermaye piyasalarının unutulmayacak hikâyelerinden birini bıraktı.

7. Bugün Ne Değişti?

Nasrullah Ayan’ın hikâyesi sadece bir aracı kurumun iflas hikâyesi değildi. Bir ülkenin ekonomik krizi… Bir borsa oyuncusunun yükselişi… Piyasayı doğru okuyup zamanlamada yanılmanın bedeli… Ve finans piyasalarında riskin ne kadar hızlı yön değiştirebildiğinin hikâyesiydi.

Bugün yatırımcıların kayden izlenen hisse senetleri, Merkezi Kayıt Kuruluşu sisteminde hak sahipleri adına tutuluyor. 1994’ten bugüne Türkiye sermaye piyasalarının altyapısı büyük ölçüde değişti. Ama o günlerden kalan ders hâlâ geçerli:

Piyasayı doğru okumak önemlidir. Ama bazen… Doğru tahmin bile yanlış zamanlamayla büyük bir riske dönüşebilir.

Parademi Belgesel.

Bu belgesel bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.