İran ve Umman Hürmüz’de ortak koridorda anlaştı: Brent petrol 85 dolara geriledi

Küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda haftalardır dip seviyede seyreden gemi trafiği için beklenen adım geldi. Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi’nin Tahran’da İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile yaptığı görüşmenin ardından İran, boğazda ortak koridorun etkinleştirilmesi konusunda Umman ile anlaşmaya varıldığını duyurdu. Haber, petrol fiyatlarında sert bir geri çekilmeye yol açtı.

Garibabadi: 7 mil genişliğinde geçici güzergah

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, İran devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, Umman ile Hürmüz Boğazı’nda ortak koridorun etkinleştirilmesi konusunda anlaşmaya varıldığını, anlaşma kapsamında boğazdaki taşıma güzergahının geçici olarak 7 mil genişliğinde olacağını ve Umman’ın güney güzergahını tamamen kapatmayı kabul ettiğini söyledi.

Ortak bildiri: Kademeli çerçeve ve mayın temizliği

Görüşme sonrasında yayımlanan ortak bildiride, iki kıyı ülkesinin egemenlik hakları korunarak Hürmüz Boğazı’nda güvenli deniz trafiğinin yeniden başlatılmasına odaklanıldığı belirtildi. Taraflar, son savaşın boğazda yarattığı mevcut duruma karşı deniz taşımacılığı güvenliğini yeniden tesis edecek kademeli bir çerçeve üzerinde durdu.

Bildiriye göre masadaki başlıklar şöyle:

• Ortak yönetim altında geçici bir deniz koridoru oluşturulması
• Boğazın mayınlardan temizlenmesine yönelik ortak bir proje
• Bilgi paylaşımı, deniz trafiği yönetimi ile denizcilik ve güvenlik hizmetleri için bir mekanizma kurulması
• Kalıcı bir deniz koridoru ve boğazın gelecekteki yönetimi için teknik müzakerelerin sürdürülmesi

Busaidi, X hesabından yaptığı açıklamada Tahran’da “yapıcı bir diyalog” yürütüldüğünü belirterek geçici koridor düzenlemelerini yakında duyurma konusunda ümitli olduğunu ifade etti. Umman’lı bakan, İslamabad Mutabakatı’nın 5. maddesi uyarınca boğazın kalıcı yönetimine ilişkin çözümün bu adımı takip edeceğini de kaydetti.

Tahran: Tam açılış ABD’ye bağlı

İran tarafı ise Umman’la yürütülen görüşmelerin boğazın tamamen açılması anlamına gelmediğini vurguluyor. İranlı yetkililere göre kısıtlamaların kaldırılması, ABD’nin İslamabad Mutabakat Zaptı’ndan doğan yükümlülüklerini yerine getirmesine bağlı. Haziran ayında Pakistan arabuluculuğunda imzalanan mutabakatın ilk aşamasında, ABD’nin İran’ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakması karşılığında boğazın açılması ve 60 gün boyunca geçiş ücreti alınmaması kararlaştırılmıştı; ancak Tahran, Washington’un bu adımı atmadığını savunuyor.

Erakçi daha önce yaptığı açıklamada, boğazdaki eski Trafik Ayrım Düzeni’nin Tahran için artık kabul edilebilir olmadığını ve Umman ile yeni bir güzergah üzerinde anlaşmaya çok yaklaşıldığını söylemişti.

Petrol fiyatlarına etkisi: Brent 91 dolardan 85 dolara

Anlaşma haberi petrol piyasasında hızla fiyatlandı. Dün gün içinde 91,29 dolara kadar yükselen Brent petrolün kasım vadeli varil fiyatı günü 87,27 dolardan tamamlamış; bugün sabah saat 09.01 itibarıyla ise kapanışa göre yüzde 1,6 düşerek 85,86 dolara geriledi. Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün ekim vadeli varili aynı saatlerde 80,85 dolardan işlem gördü. Teknik olarak Brent’te 86,29 dolar direnç, 85,21 dolar destek bölgesi olarak izleniyor.

Düşüşün arkasında, Hürmüz’den ticari geçişlerin yeniden başlaması ihtimaliyle yatırımcıların arz riski primini fiyatlamadan çıkarması yatıyor. Geçtiğimiz hafta ABD/İsrail–İran savaşı ve boğazdaki taşımacılık güvenliğine ilişkin belirsizlikler Brent’i 92-94 dolar bandına taşımış, Ağustos başında 83 dolar civarında seyreden fiyat yaklaşık 10 dolar yükselmişti.

Bununla birlikte analistler temkinli: boğazdaki gemi trafiği savaş öncesi seviyelerin hâlâ oldukça altında ve bölgeden fiili petrol arzı kısıtlı. Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, ABD–İran müzakerelerinin yeniden başlaması için temasların sürdüğünü ancak henüz ilerleme kaydedilmediğini açıkladı. Washington–Tahran hattı çözülmeden koridorun sigortacılar ve armatörler nezdinde ne ölçüde kabul göreceği, fiyatların 85 doların altına kalıcı olarak inip inmeyeceğini belirleyecek.

Türkiye ve piyasalar için anlamı

Hürmüz’deki tıkanıklık son haftalarda petrol fiyatlarını yukarı iterek enflasyon endişelerini körüklemiş, ABD tahvil faizlerinin yükselmesiyle Wall Street’te satış baskısı yaratmıştı. Türkiye’de motorin litre fiyatının bazı illerde 85 TL’yi aştığı bir dönemde Brent’teki gerileme, akaryakıt fiyatları, cari denge ve enflasyon açısından olumlu bir sinyal olarak okunuyor. Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik ilan ettiği “ekonomik operasyon” anlaşmanın kalıcılığı konusundaki soru işaretlerini canlı tutuyor.

Piyasalar, koridorun fiilen işlemeye başlaması ve boğazdan geçen tanker sayısındaki toparlanmayı yakından izleyecek.