Yeni Sistem 1 Ekim’de Yürürlüğe Giriyor
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 2023 yılı Ocak ayında başlattığı döviz dönüşüm desteğini yeniden yapılandırıyor. 1 Ekim 2026 tarihinden itibaren geçerli olacak düzenlemeyle destek mekanizması üç temel eksende değişiyor: döviz almama taahhüdünün kaldırılması, destek üst sınırının firmanın katma değeriyle ilişkilendirilmesi ve tedarikçi firmaların kapsama alınmasının kolaylaştırılması. Uygulamanın başladığı günden bugüne 44 bin firmaya destek sağlandı; destekten yararlanan firmaların toplam ihracatçılar içindeki payı 2026 yılında yüzde 34’e ulaştı.
Mekanizmanın Değişen Üç Ayağı
Mevcut uygulamada firmalar, döviz dönüşüm desteğinden yararlanabilmek için bir ay boyunca döviz satın almamayı taahhüt ediyordu. Yeni düzenlemede bu şart kalkıyor; yerine “döviz pozisyon oranı” koşulu geliyor. Buna göre firmanın likit döviz varlıklarının, net satış hasılatı ile aktif büyüklüğünden yüksek olanına oranının yüzde 10’u aşmaması gerekiyor. Destek tutarının üst sınırı ise firmanın yıllık faaliyet kârı ile işgücü maliyetinin toplamı olan katma değerle bağlantılı hale getiriliyor. Üçüncü değişiklikle doğrudan ihracatçı olmayan tedarikçi firmalar da kapsama alınıyor; aracı ihracatçı üzerinden gerçekleştirilen dönüşümlerde destek ödemesi doğrudan tedarikçiye yapılabiliyor.
Rezerv Katkısının Kalıcılaşması Hedefleniyor
TCMB’nin blog yazısında dile getirilen temel amaç, rezervlere sağlanan döviz girişinin daha sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması. Banka, firma düzeyindeki verilere dayanarak katma değer-brüt satış oranı yüksek şirketlerde net döviz satışı-ihracat oranının da yüksek olduğunu tespit ettiğini belirtiyor. Bu ilişkiden yola çıkarak yeni yapının, döviz almama taahhüdü nedeniyle bugüne kadar dışarıda kalan katma değeri yüksek firmaları sisteme çekeceği öngörülüyor. Destek oranı 2023’te yüzde 2 iken 2025 Mayıs’ta geçici olarak yüzde 3’e çıkarılmıştı; yeni düzenlemede oran yerine yapısal çerçeve ön plana geçiyor.
